ปวดฟันตอนกลางคืน รับมือเบื้องต้นอย่างไร

ปวดฟันตอนกลางคืนบรรเทาเฉพาะหน้าได้ด้วยการนอนหนุนหมอนให้ศีรษะสูงกว่าลำตัว ประคบเย็นที่แก้มด้านนอก บ้วนน้ำเกลืออุ่น เลี่ยงของร้อนจัด–เย็นจัด–หวานจัด และไม่เคี้ยวข้างที่ปวด ส่วนยาแก้ปวดที่หาซื้อได้ทั่วไป ให้ใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกรเท่านั้น แต่ขอให้เข้าใจตรงกันตั้งแต่บรรทัดนี้ว่า ทุกวิธีข้างต้นเป็นเพียงการ "ซื้อเวลา" ให้ผ่านคืนนี้ไปได้ ไม่ได้แก้ต้นเหตุ และถ้าอาการปวดมาพร้อมหน้าบวม บวมลามใต้คาง กลืนหรือหายใจลำบาก หรือมีไข้ นั่นไม่ใช่เรื่องที่รอให้คลินิกเปิดตอนเช้า แต่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

ทำไมปวดฟันถึงหนักขึ้นตอนกลางคืน

หลายคนสังเกตว่าตอนกลางวันแค่ตื้อ ๆ แต่พอหัวถึงหมอนกลับปวดตุบ ๆ จนนอนไม่หลับ เรื่องนี้ไม่ใช่ความรู้สึกไปเอง แต่มีเหตุผลอธิบายได้หลายข้อ และมักเกิดขึ้นพร้อมกัน

เมื่อเรานอนราบ เลือดจะไปเลี้ยงบริเวณศีรษะและใบหน้ามากขึ้นกว่าตอนยืนหรือนั่ง แรงดันภายในโพรงประสาทฟันที่กำลังอักเสบอยู่จึงเพิ่มขึ้นตามไปด้วย เนื้อเยื่อในโพรงประสาทถูกล้อมด้วยเนื้อฟันแข็ง ๆ ที่ขยายตัวไม่ได้ แรงดันที่เพิ่มขึ้นแม้เพียงเล็กน้อยจึงกลายเป็นอาการปวดตุบตามจังหวะชีพจร

อีกส่วนหนึ่งเป็นเรื่องของความสนใจ ตอนกลางวันมีงาน มีเสียง มีคนคุยด้วย สมองมีสิ่งเร้าให้จดจ่อมากมาย พอถึงกลางคืนที่เงียบและมืด สิ่งเร้ารอบตัวหายไปเกือบหมด สัญญาณปวดที่เคยถูกกลบจึงชัดขึ้นทันที นอกจากนี้ ยาแก้ปวดที่กินไว้ตั้งแต่ช่วงเย็นอาจหมดฤทธิ์พอดีในช่วงดึก และบางคนยังนอนกัดฟันหรือเกร็งกรามโดยไม่รู้ตัว ซึ่งยิ่งกระตุ้นฟันซี่ที่มีปัญหาอยู่แล้ว

สัญญาณอันตราย ที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที ไม่ใช่รอคลินิกเปิด

ส่วนนี้สำคัญที่สุดในบทความนี้ อาการปวดฟันธรรมดารอถึงเช้าได้ แต่ถ้าการติดเชื้อเริ่มลุกลามออกนอกตัวฟันไปยังเนื้อเยื่อบริเวณใบหน้าและลำคอ มันจะไม่รอเรา ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลทันทีเมื่อมีอาการเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นเวลากี่โมงก็ตาม

• หน้าบวม แก้มบวม หรือบวมจนตาปิด
• บวมลามลงใต้คาง ใต้ลิ้น หรือลำคอ
• กลืนน้ำลายลำบาก อ้าปากได้น้อยลง เสียงพูดเปลี่ยนไป
• หายใจลำบาก หรือรู้สึกแน่นในลำคอ
• มีไข้ หนาวสั่น อ่อนเพลียผิดปกติร่วมกับปวดฟัน
• บวมโตขึ้นเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง หรือมีหนองไหลร่วมกับอาการข้างต้น
• ปวดฟันหลังได้รับอุบัติเหตุ ฟันหัก ฟันโยกมาก หรือฟันหลุดจากเบ้า

เหตุผลที่ต้องเร็ว เพราะการบวมที่ลามลงใต้คางและลำคอสามารถเบียดทางเดินหายใจได้ และยาแก้ปวดจะ "กลบ" ความเจ็บเอาไว้โดยไม่ได้หยุดการลุกลามเลยแม้แต่น้อย อย่ารอดูอาการข้ามคืน อย่าคิดว่าพรุ่งนี้ค่อยโทรหาคลินิก และอย่าใช้ความรู้สึกว่า "ยังพอทนได้" มาเป็นเครื่องตัดสิน เพราะความรุนแรงของการติดเชื้อไม่ได้แปรผันตรงกับระดับความปวดเสมอไป

สิ่งที่ทำได้อย่างปลอดภัยในคืนนี้

ถ้าอาการยังอยู่ในขอบเขตของอาการปวดฟันทั่วไปโดยไม่มีสัญญาณอันตรายข้างต้น สิ่งเหล่านี้ช่วยให้คืนนี้ผ่านไปได้สบายขึ้น

• นอนหนุนหมอนสูง ให้ศีรษะสูงกว่าระดับหัวใจ ช่วยลดแรงดันเลือดบริเวณใบหน้าและขากรรไกร
• ประคบเย็นนอกแก้ม ครั้งละประมาณ 10–15 นาที แล้วพัก ห่อผ้าไว้เสมอ อย่าวางน้ำแข็งลงบนผิวโดยตรง
• บ้วนน้ำเกลืออุ่น เกลือประมาณครึ่งช้อนชาผสมน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว บ้วนเบา ๆ ไม่ต้องกลั้วแรง ช่วยลดการระคายเคืองและชะเศษอาหาร
• ทำความสะอาดซอกฟันบริเวณนั้นอย่างนุ่มนวล ด้วยไหมขัดฟัน เพราะบางครั้งเศษอาหารที่อัดแน่นเป็นตัวกระตุ้นอาการปวด
• เลี่ยงสิ่งกระตุ้น ของร้อนจัด เย็นจัด หวานจัด และเปรี้ยวจัด รวมถึงเลี่ยงเคี้ยวด้วยฟันข้างที่ปวด
• ยาแก้ปวดที่หาซื้อได้ทั่วไป ใช้ตามฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร แจ้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และประวัติแพ้ยาให้เภสัชกรทราบทุกครั้ง

ทั้งหมดนี้คือการดูแลตัวเองเบื้องต้นเพื่อประคองอาการ ไม่ใช่การรักษา ต้นเหตุยังอยู่ตรงนั้นและมักจะแย่ลงถ้าปล่อยไว้

สิ่งที่ยิ่งทำยิ่งแย่

• อย่าวางยาแก้ปวดไว้บนเหงือกโดยตรง เป็นความเชื่อเก่าที่อันตราย ยาเม็ดที่แนบกับเหงือกทำให้เกิดแผลไหม้จากสารเคมี เหงือกลอกเป็นแผลขาว เจ็บเพิ่มอีกแผล และไม่ได้ช่วยลดปวดที่ต้นเหตุ ยาแก้ปวดออกฤทธิ์เมื่อกลืนเข้าไปตามที่ฉลากระบุเท่านั้น
• อย่าประคบร้อนเมื่อมีอาการบวม ความร้อนทำให้หลอดเลือดขยายและอาจเร่งให้การติดเชื้อกระจายเร็วขึ้น ถ้ามีบวมให้ใช้ความเย็นเท่านั้น
• อย่าใช้เข็ม ไม้จิ้มฟัน หรือของแหลมแคะ เสี่ยงบาดเหงือกและดันเชื้อโรคเข้าไปลึกกว่าเดิม
• อย่ากลั้วเหล้าหรือแอลกอฮอล์ ระคายเยื่อบุช่องปาก ไม่ได้ฆ่าเชื้อที่อยู่ในโพรงประสาทฟัน
• อย่าซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง หรือหยิบยาที่เหลือจากคราวก่อนมากิน การใช้ยาผิดวิธีทำให้เชื้อดื้อยา และไม่ได้ระบายหนองหรือแก้ต้นเหตุอยู่ดี
• อย่าดีใจถ้าอยู่ ๆ ก็หายปวดเอง อาการปวดที่หายไปเฉย ๆ อาจหมายถึงเนื้อเยื่อในโพรงประสาทฟันตายแล้ว การอักเสบมักเดินหน้าต่อแบบเงียบ ๆ และกลับมาในรูปของฝีหนองในภายหลัง

ทันตแพทย์จะแก้ที่ต้นเหตุอย่างไร

ปวดฟันเป็นอาการ ไม่ใช่โรค งานของทันตแพทย์คือหาว่าอะไรทำให้ปวด แล้วจัดการที่จุดนั้น กระบวนการมักเริ่มจากการซักประวัติลักษณะอาการปวด ตรวจในช่องปาก ทดสอบการตอบสนองของฟันซี่ที่สงสัย เคาะดูความรู้สึก และถ่ายภาพรังสีเพื่อดูสิ่งที่มองไม่เห็นด้วยตา เช่น รอยผุใต้วัสดุอุดเดิม หรือเงาการอักเสบที่ปลายรากฟัน

สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ ฟันผุลึกจนใกล้หรือถึงโพรงประสาทฟัน โพรงประสาทฟันอักเสบ ฝีหนองที่ปลายราก ฟันร้าว วัสดุอุดเดิมแตกหรือรั่ว เหงือกและอวัยวะปริทันต์อักเสบ ฟันคุดที่เบียดหรือมีเศษอาหารสะสม รวมถึงอาการเสียวฟันจากคอฟันสึก แต่ละสาเหตุมีแนวทางรักษาต่างกัน ตั้งแต่การอุดฟัน การรักษารากฟัน การระบายหนอง การขูดหินปูนและเกลารากฟัน ไปจนถึงการถอนหรือผ่าฟันคุด และการครอบฟันในกรณีที่เนื้อฟันเหลือน้อยหรือมีรอยร้าว

ราคาขึ้นกับความซับซ้อนของแต่ละเคส ควรเข้ารับการตรวจประเมินก่อนเสมอ ดูภาพรวมของการรักษาที่เราให้บริการได้ที่ บริการของเรา และดู ทีมทันตแพทย์ ที่จะเป็นคนดูแลคุณ ทั้งหมดนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น กรณีของคุณอาจต่างออกไป จึงควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อตรวจประเมินเฉพาะบุคคล

คืนนี้ประคองไว้ก่อน พรุ่งนี้ให้เราช่วยดู

ถ้าคุณกำลังนั่งอ่านบทความนี้ตอนตีสองเพราะปวดจนนอนไม่หลับ ขอให้ทำตามข้อแนะนำที่ปลอดภัยข้างต้นเพื่อผ่านคืนนี้ไปก่อน แล้วทักไลน์มาเล่าอาการให้เราฟังได้เลย ปรึกษาเบื้องต้นฟรี ไม่มีการกดดันให้ตัดสินใจ Orange Smile Dental มี 7 สาขาทั้งในกรุงเทพฯ และชลบุรี–พัทยา เปิดทุกวัน 10:30–19:00 น. เลือก สาขาใกล้บ้านคุณ แล้วเข้ามาให้เราตรวจหาต้นเหตุของอาการปวดไปด้วยกัน