ขูดหินปูนบ่อยแค่ไหนถึงพอดี

โดยทั่วไปคำแนะนำคือขูดหินปูนประมาณทุก 6 เดือน พร้อมกับการตรวจสุขภาพช่องปากตามนัด แต่ "ความพอดี" ของแต่ละคนไม่เท่ากัน คนที่สูบบุหรี่ จัดฟัน เป็นเบาหวาน หรือมีหินปูนสะสมเร็วโดยธรรมชาติ อาจต้องถี่กว่านั้น และสองเรื่องที่คนไทยกลัวกันมากที่สุด คือ "ขูดแล้วฟันสึก" กับ "ขูดแล้วฟันโยก" นั้น ไม่ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริง เราจะอธิบายให้ฟังทีละข้อในบทความนี้

คราบพลัคกับหินปูนต่างกันอย่างไร

คราบพลัคคือแผ่นฟิล์มเหนียวนิ่มที่เกิดจากแบคทีเรียผสมกับเศษอาหารและน้ำลาย มันก่อตัวใหม่บนผิวฟันทุกวัน ภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังแปรงฟันก็เริ่มกลับมาแล้ว ข่าวดีคือตอนที่ยังเป็นพลัค แปรงสีฟันกับไหมขัดฟันเอาออกได้หมดถ้าทำได้ทั่วถึงและสม่ำเสมอ ปัญหาเริ่มเมื่อพลัคค้างอยู่ตามซอกฟันหรือขอบเหงือกที่แปรงไปไม่ถึง แร่ธาตุในน้ำลายจะค่อย ๆ ตกตะกอนลงในคราบนั้นจนแข็งตัวกลายเป็นหินปูน ซึ่งยึดแน่นกับผิวฟันเหมือนตะกรันในกาต้มน้ำ

ทำไมแปรงฟันเอาหินปูนออกไม่ได้

เมื่อแข็งตัวแล้ว หินปูนจะยึดกับผิวฟันแน่นเกินกว่าที่ขนแปรงจะเอาออกได้ ไม่ว่าจะแปรงแรงแค่ไหน ใช้ยาสีฟันสูตรใด หรือบ้วนน้ำยาบ้วนปากบ่อยแค่ไหน สิ่งเหล่านั้นจัดการได้แค่พลัคที่ยังนิ่มอยู่ การเอาหินปูนออกจึงต้องใช้เครื่องมือของทันตแพทย์

ที่แย่กว่านั้นคือผิวหินปูนขรุขระ จึงเป็นที่เกาะชั้นดีของพลัคใหม่ ยิ่งมีหินปูนมาก พลัคยิ่งสะสมเร็ว กลายเป็นวงจรที่พอกหนาขึ้นเรื่อย ๆ และขอเตือนไว้ตรงนี้ว่า อย่าซื้อเครื่องมือแคะหินปูนมาทำเอง เพราะเสี่ยงบาดเหงือก ครูดผิวฟัน และมักดันหินปูนใต้ขอบเหงือกให้ลึกลงไปอีก

หินปูนทำอะไรกับเหงือกและกระดูกรอบรากฟัน

แบคทีเรียในและรอบ ๆ หินปูนปล่อยสารที่ทำให้เหงือกอักเสบ อาการเริ่มต้นคือเหงือกแดง บวมเล็กน้อย เลือดออกเวลาแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน และมักมีกลิ่นปากร่วมด้วย ระยะนี้ยังกลับคืนสู่สภาพปกติได้ ถ้ากำจัดหินปูนออกและดูแลความสะอาดสม่ำเสมอ

ถ้าปล่อยทิ้งไว้ การอักเสบอาจลุกลามลงลึกกลายเป็นโรคปริทันต์ เกิดร่องลึกระหว่างเหงือกกับรากฟันที่แปรงเข้าไปไม่ถึง หินปูนใต้เหงือกสะสมต่อในร่องนั้น และกระดูกที่ยึดรากฟันจะค่อย ๆ ละลายไป ผลลัพธ์คือเหงือกร่น ฟันดูยาวขึ้น ฟันเริ่มโยก เคี้ยวแล้วเจ็บ รายที่รุนแรงอาจต้องถอนฟันซี่นั้นทิ้ง

จุดที่ทำให้โรคนี้อันตรายกว่าที่คิด คือระยะแรกมักไม่ปวด คนไข้จำนวนมากจึงไม่รู้ตัวจนกระทั่งฟันโยกแล้ว และกระดูกที่ละลายไปแล้วไม่ได้กลับคืนมาเองง่าย ๆ นี่คือเหตุผลที่ควรตรวจช่องปากตามนัดแม้จะไม่มีอาการอะไรเลย

แล้วควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหนถึงพอดี

สำหรับคนทั่วไปที่สุขภาพเหงือกดีและดูแลตัวเองสม่ำเสมอ โดยทั่วไปประมาณทุก 6 เดือนถือว่าเหมาะสม และมักทำควบคู่กับการตรวจฟันประจำ ซึ่งช่วยให้เจอฟันผุเล็ก ๆ ตั้งแต่ยังแก้ไขได้ง่าย แต่บางกลุ่มสะสมหินปูนเร็วกว่าหรือเหงือกไวต่อการอักเสบมากกว่า จึงอาจต้องถี่ขึ้นตามที่ทันตแพทย์ประเมิน เช่น ทุก 3–4 เดือน

• ผู้ที่สูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบ
• ผู้ที่จัดฟัน ใส่รีเทนเนอร์ หรือมีเครื่องมือในช่องปากที่ทำให้แปรงยากขึ้น
• ผู้ป่วยเบาหวาน โดยเฉพาะที่ควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี เพราะเหงือกอักเสบง่ายและหายช้ากว่า
• ผู้ที่เคยเป็นหรือกำลังรักษาโรคปริทันต์
• ผู้ที่มีหินปูนสะสมเร็วโดยธรรมชาติ ซึ่งขึ้นกับคุณสมบัติของน้ำลายแต่ละคน
• ผู้ที่มีฟันซ้อนเก ทำความสะอาดบางจุดได้ยาก
• ผู้ที่ใส่ครอบฟัน สะพานฟัน หรือรากฟันเทียม
• ผู้ที่ตั้งครรภ์ เพราะการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนทำให้เหงือกไวต่อการอักเสบมากขึ้น
• ผู้ที่มีภาวะปากแห้ง น้ำลายน้อย

ความถี่ที่ "พอดี" จึงเป็นเรื่องเฉพาะบุคคล ไม่ใช่ตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน วิธีที่ตรงที่สุดคือให้ทันตแพทย์ดูสภาพเหงือกและปริมาณหินปูน แล้วกำหนดรอบที่เหมาะกับคุณ ควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อตรวจประเมินเฉพาะบุคคล

สองความกลัวที่ทำให้หลายคนไม่ยอมไปขูดหินปูน

"ขูดหินปูนแล้วฟันสึก เคลือบฟันบางลงจริงไหม"

เครื่องขูดอัลตราโซนิกทำงานด้วยการสั่นความถี่สูงเพื่อกะเทาะหินปูนซึ่งเปราะและแตกง่ายให้หลุดจากผิวฟัน ไม่ใช่การเจียรเนื้อฟันออก เคลือบฟันเป็นเนื้อเยื่อที่แข็งที่สุดในร่างกาย การขูดหินปูนตามรอบจึงไม่ได้ทำให้ฟันบางลงอย่างที่กังวลกัน สิ่งที่ทำให้เคลือบฟันสึกจริง ๆ มักเป็นการแปรงแรงเกินไปด้วยขนแปรงแข็ง กรดจากน้ำอัดลมและเครื่องดื่มเปรี้ยว การนอนกัดฟัน และภาวะกรดไหลย้อนมากกว่า

ส่วนความรู้สึก "ฟันบางลง" หรือเสียวฟันหลังขูด มักมาจากการที่หินปูนซึ่งเคยพอกหุ้มคอฟันและผิวรากที่เปิดอยู่ถูกเอาออกไป ผิวฟันจึงสัมผัสอากาศและอุณหภูมิโดยตรงเป็นครั้งแรกในรอบหลายเดือน อาการนี้มักค่อย ๆ ดีขึ้นเองภายในไม่กี่วันถึงสองสัปดาห์

"ขูดหินปูนแล้วฟันโยก ฟันห่างขึ้นจริงไหม"

เรื่องนี้กลับด้านกับความเข้าใจเดิม หินปูนก้อนใหญ่ที่พอกระหว่างซี่ฟันทำหน้าที่คล้ายเฝือกปลอม ค้ำฟันที่หลวมอยู่ก่อนแล้วเอาไว้ ความโยกนั้นเกิดจากกระดูกรอบรากฟันที่ละลายไปจากการอักเสบเรื้อรัง เมื่อเอาหินปูนออก คุณจึงเพิ่งรู้สึกถึงความโยกที่ "มีอยู่ก่อนแล้ว" ไม่ใช่การขูดที่ทำให้ฟันโยก

ส่วนความรู้สึกว่าฟันห่างขึ้น คือพื้นที่ที่หินปูนเคยครอบครองอยู่ บวกกับเหงือกที่บวมเริ่มยุบลงเมื่อการอักเสบลดลง และถ้าเลือกปล่อยหินปูนไว้เพราะกลัวฟันโยก การอักเสบก็จะเดินหน้าละลายกระดูกต่อไป ซึ่งเป็นเส้นทางที่ทำให้สูญเสียฟันจริง ๆ ในระยะยาว

ระหว่างขูดและหลังขูด เจออะไรบ้าง

ทันตแพทย์จะตรวจสภาพเหงือกและปริมาณหินปูนก่อน บางกรณีอาจวัดร่องเหงือกหรือถ่ายภาพรังสีเพื่อดูระดับกระดูก จากนั้นใช้เครื่องอัลตราโซนิกร่วมกับเครื่องมือมือขจัดหินปูนทั้งเหนือเหงือกและบริเวณขอบเหงือก แล้วขัดผิวฟันให้เรียบ เพื่อให้พลัคเกาะยากขึ้น

• เคสทั่วไปใช้เวลาราว 30–45 นาที ถ้าหินปูนสะสมมากหรือมีโรคปริทันต์ อาจต้องแบ่งทำหลายครั้งและเกลารากฟันร่วมด้วย
• อาการเสียวฟันระหว่างทำเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะถ้าเหงือกอักเสบมากหรือมีคอฟันสึก บอกทันตแพทย์ได้ตลอด เพื่อปรับความแรง พักเป็นช่วง หรือพิจารณาใช้ยาชาเฉพาะที่ในบางเคส
• หลังขูด เหงือกอาจระบมและมีเลือดซึมเล็กน้อยราวหนึ่งถึงสองวัน ให้แปรงฟันต่ออย่างนุ่มนวล อย่าหยุดแปรงเพราะกลัวเลือดออก เพราะยิ่งทำให้เหงือกอักเสบหนักขึ้น
• ถ้าเสียวฟัน ให้เลี่ยงของร้อนจัดและเย็นจัดสักระยะ อาการมักทุเลาลงเอง หากยังมีเลือดออกเรื้อรังหลายสัปดาห์ ควรกลับไปให้ทันตแพทย์ตรวจซ้ำ

ราคาขึ้นกับความซับซ้อนของแต่ละเคส ควรเข้ารับการตรวจประเมิน ดูรายการบริการทั้งหมดได้ที่ บริการของเรา และดูตัวอย่าง ผลลัพธ์ก่อน–หลัง ของคนไข้ที่กลับมาดูแลช่องปากอย่างจริงจังอีกครั้ง

ยังไม่แน่ใจว่าถึงรอบหรือยัง ทักมาถามได้

ถ้าจำไม่ได้แล้วว่าขูดหินปูนครั้งล่าสุดเมื่อไหร่ นั่นมักเป็นสัญญาณว่าถึงเวลาแล้ว ทักไลน์มาเล่าอาการหรือส่งรูปให้เราดูก่อนได้ ปรึกษาเบื้องต้นฟรี ไม่มีการกดดันให้ตัดสินใจ Orange Smile Dental มี 7 สาขาทั้งในกรุงเทพฯ และชลบุรี–พัทยา เปิดทุกวัน 10:30–19:00 น. เลือก สาขาใกล้บ้านคุณ แล้วเริ่มดูแลเหงือกของคุณตั้งแต่วันนี้